Ik schrijf een reflectie naar aanleiding van een ‘thought provoking’ lezing door onderwijspedagoog Gert Biesta tijdens de CSW Inspiratiedag vandaag.
Vrij verwoord betoogde Biesta dat het de pedagogische taak van opvoeders, school en team is om op de deur van leerlingen te kloppen en te vragen ‘Wie is daar?’ Dat refereert aan het ‘ik’ van individuele leerlingen. Biesta gaf twee voorbeelden waarin het ‘ik’ centraal staat. Toen Eichmann, verantwoordelijk voor de transporten naar de concentratiekampen zich moest verantwoorden pleitte hij zichzelf vrij door te zeggen dat hij een bevel had opgevolgd en zijn verantwoordelijkheden voor de transporten had uitgevoerd. Rosa Parks weigerde als ’ kleurling’ in het Amerika van 1955 haar plaats in de bus af te staan aan blanken en werd hiervoor gearresteerd. Mede doordat Martin Luther King de zaak op de agenda zette kreeg werd rassenscheiding in bussen afgeschaft.
‘De pedagogische vraag is niet wie we zijn of hoe we worden wie we zijn, maar hoe we zijn, hoe we bestaan’. Vragen in de lijn van het Westers pedagogisch denken die mij prikkelden dit denken naast mijn ervaringen van het wonen in het buitenland (New York, Dubai, Moskou) te leggen.
Het zijn vragen die een plaats krijgen na de vraag ‘Wie vormt het sjabloon voor de toekomst?’. In Nederland zijn we opgegroeid in de overtuiging dat we dat samen doen. We interacteren met leerlingen en onze omgeving vanuit het beeld dat we door wie en hoe we zijn samen de toekomst vormgeven.
Dubai werkt volgens een doorwrocht masterplan waarin Sheikh Mohammed, omringd door adviseurs een sjabloon van een toekomst bouwt, waarin Dubai als ‘smart city’ en als spil in de wereld daadwerkelijk ontworpen wordt. Als economisch en politiek model. Het ‘hoe’ zijn van de inwoners van de golfstaat is duidelijk ingekaderd door het toekomstsjabloon van een ‘sympathieke dictatuur’.
Rusland en andere totalitaire grootmachten ontwikkelen ook economische en geopolitieke toekomst-sjablonen, waar het individu een beperkte of geen invloed op kan uitoefenen. Ik kan me voorstellen dat Putin, Xi Jinping en andere totalitaire leiders de lezing met een glimlach zouden hebben gevolgd. Het volk en onderwijssystemen zijn instrumenteel binnen het toekomstsjabloon. Het is de vraag of de westerse samenleving en onderwijssystemen op termijn op kunnen tegen de kenniscultuur en economische overmacht uit het Oosten.
In Nederland en andere westerse landen heerst onvrede. Nederlanders zijn opgevoed met een vrijheid- en individualiteitbesef dat botst met het vermoeden dat er ook een sjabloon klaarligt voor de toekomst dat misschien dichter bij de sjablonen ligt van totalitaire regimes dan we zouden willen. We weten het niet. Tijdens oorlogen en rampen blijkt dat vrijheid- en individualiteitbesef fragiel is.
Moet het slogan van de CSW ‘Ontdek je talent en wordt wie je bent’ na vandaag op de helling? Op lokale schaal is het belangrijk om leerlingen te helpen in het ontdekken wie ze zijn, waar hun geluk en talenten liggen en hoe ze een plaats kunnen vinden in de samenleving - ook al is die realiteit vanuit geopolitiek perspectief misschien een bubbel, een ‘Truman Show’. Teamleider Jan Piet de Klerk herinnerde me aan mijn actie met een leerling die een Parker pen waar ik erg aan gehecht ben ‘per ongeluk’ mee naar huis nam en hem twee weken later weer bij me terugbracht. Ik heb hem beloond met bijna dezelfde Parker pen. Dat is het nivo waarop we in het onderwijs misschien het verschil kunnen maken en geval voor geval leerlingen kunnen wijzen hoe je in het leven kan staan.
